YENİ BELGELER İSİGİNDA BULDUK  TEKKESİ GERCEGİ-2

BULDUK TEKKESİ DEGİL BULDUK DEDE ZAVİYESİ-2

KONYA İLİ CİHANBEYLİ İLÇESİ BULDUK MAHALESİNDE BULUNAN BULDUK DEDE ZAVİYESİ-2

ARASTİRMA EGİTİMCİ ORHAN TEKSEN 

Konya ve çevresinde zaviyelerin dağılımını şehir ve köyler diye ikiye
ayırmak gerekir. Bu zaviyeler , şehirlerde mahallelerin, kırsal kesimde ise köylerin oluşmasına vesile olmuşlardır.
XV-XVI. yüzyıl vakıf tahrir defterleri bağlamında Konya kazası
bünyesinde kurulmuş 83 zaviye, manastır, hankah ve imaret varken ,
bunlardan 52’ si şehirlerde,31’i de köylerdedir.
XVI. yüzyıl boyunca Konya çevresindeki yerleşmeler daha çok
Sahra-Konya (74-123 köy) ile Hatunsaray (55-59 köy) nahiyesinde ortaya çıkacak. S(37-55 köy), Sudiremi (20köy ),İnsuyu(10 köy),Zengicek (7 köy) daha az yerleşmeler kurulacaktır.(1)

 

Köylerde bu dönemlerde gayrimüslim yerleşmelerinin ve nüfuslarının
çok daha fazla olduğu görülmektedir. Horasan erenleri diye
adlandırdığımız dervişlerin Konya kırsalındaki en yoğun faaliyetleri de
burada kendini göstermekte, tekke, zaviye ve derviş topluluklarıyla alakalı köyler ve yerleşmeler öne çıkmaktadır.(2)

 

Günümüzde, yerleşim yerlerinin adları Konya, Hatunsaray, Seydişehir
ve Beyşehir hattında bulunan mevcut köylerde varlıklarını devam
ettirmekte olup, herhangi bir şeyh veya dervişin ismiyle ilişkili olarak da BULDUK DEDE zaviyesinin (Karaman ve Osmanlı kayıtlarında
günümüzde halk arasında Bulduk tekkesi diye bilinen yerin zaviye
olduğuna dair, daha önce kaleme aldığımız Bulduk Tekkesi Gerçeği
** yazımızı okuyunuz.http://www.cihanbeyli.biz/mobile/?page=haber&ID=1093) bulunduğu Bulduk beldesi de yine örnek olarak gösterilebilinir.
Konya’nın 142 km kuzeyinde, Cihanbeyli ilçesinin 43 km
kuzeybatısında bulunan Bulduk köyünün kuruluşu XV. yüzyıla kadar
gitmektedir. Bölgeye ait ilk Osmanlı kaynaklarında BULDUK DEDE namıyla anılan zaviye ve bu zaviyenin bulunduğu köy de aynı adla anılmaktadır.

Zaviye ile birlikte yerleşmenin az olduğu İnsuyu nahiyesinde (10
köy)nüfus bakımından orta ölçekli bir köy meydana gelecek,bu
nüfus 1500 yılında 44, 1518 yılında 77’ye çıkacak, III. Murad
devrinde ise 62 nefere inecektir.(3)
Aynı dönemde zaviyede BULDUK DEDE neslinden gelen 10 nefer
derviş, yine burada hizmet eden 11 nefer dervişin varlığı görülecektir.
Köyün bütün öşür ve rüsum gelirleri zaviyeye vakfedilmiş, köy halkının tamamı avarız ve tekalif-i divaniyeden muaf tutulmuşlardır.(4)

Ancak bu muafiyet zamanla dervişlere indirgenmiş, köy sakinlerinin
muaflığı sona erdirilmiştir. Her ne kadar 11 neferden 1 mütevelli, 1
bevvab(kapıcı), 1 de ferraş (Cami, mescid, imaret gibi müesseselerin
temizliğini sağlamak; ve kilim, halı ve hasır gibi mefruşatını yayma
hizmetleriyle vazifeli olan kişiler )yazılmış ise de diğerleri hakkında
herhangi bir statü ayrımına gidilmemiştir.
Zaviyeye Bulduk köyü, Kınık Kenise ve Pınarbaşı mezralarının
gelirlerinin yanında Koçhisar tuzlasından da yıllık 1000 akçelik hisse
ayrılmış, Osmanlı sultanları da bunu kabul etmişlerdir. III.Murad devrinde gelirlerin yerine 2900 akçelik örfi kalemlerden oluşan bir gelir görülmektedir.Asrın sonlarına doğru köyden kopmalar olmuş,çiftliklerin bir
kısmı boşalmış,buna bağlı olarak da nüfusu gerilemiştir.

 

Şeyh BULDUK DEDE’nin ne zaman buraya geldiğini
bilmiyorsak da ilk dönem dervişlerden olduğu söylenebilir. Mürit
ve ahfadıyla beraber henüz yerleşim yerlerinin çok az ve seyrek,
buna karşılık kalabalık Atçeken cemaatlerinin yurtları içine gelip
yerleşmesi ve burada inşa ettiği zaviyesiyle çekim merkezi
oluşturması oldukça dikkate değerdir. BULDUK DEDE zaviyesi ve
dervişlerinin yanında Aşık Paşa müritlerinden Şeyh Menteşe evlatlarının da bölgede aktif bir şekilde faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır.(5)

 

1740’lı yıllarda bölgede yaşanan büyük kuraklık köyün dağılmasına
sebep olmuş ki bir yandan XIX.yüzyıl da Rişvan aşiretlerine bağlı
Şefikanlı cemaatinin yerleşmesine sahne olup, köyün demografik
yapısı değişirken,diğer yandan da köy sakinlerinden tekkeşenler
(Tekkenişinler olmalı) denilen bir grubun (TEKŞENLER sülalesinin)
Pınarbaşı mezrasına gidip yerleşmesiyle burası köy haline
gelmiştir. (6)

 

Pınarbaşı’nın köye dönüşmesinde buradaki BULDUK DEDE
zaviyesi vakıf gelirleri içerisinde olan bir değirmenin varlığı ve
bunun TEKKEŞENLER (TEKŞENLER) tarafından işletilmesinin etkili
olduğu iddia edilebilir.

KAYNAKLAR

Konya ve Çevresinde Kolonizatör Dervişler (XV-XVI.yüzyıl D.Yörük)

** Bulduk Tekkesi Gerçeği (Orhan Tekşen 2007)
1 -Yörük,2016:171
2-Aköz,2012:273-280
3-Hüseyniklioğlu,2008:429,432,435
4-Kahraman,2009:113.
5-Kahraman,2009:113.
6-Söylemez,2011